Selecteer een pagina

Ontroerend muziektheater over de dood

dat je helpt te leven

Een performance maken over de dood stond al langer op de verlanglijst van musicus, componist en dirigent Dirk Brossé. Als zoon van een begrafenisondernemer koestert hij een fascinatie voor de dood. In Bram Coussement, bedrijfsleider van uitvaartplanner Sereni, vond hij de perfecte partner om zijn droomproject te realiseren. Een playlist evolueerde tot het klankenspektakel ONT roerd, een boeiende muziektheatervoorstelling die het taboe van de dood wil doorbreken. Een gesprek over samenwerken, nalatenschap, dood en leven alsof elke dag je laatste kan zijn.

Ontroerend muziektheater over

de dood dat je helpt te leven

Een performance maken over de dood stond al langer op de verlanglijst van musicus, componist en dirigent Dirk Brossé. Als zoon van een begrafenisondernemer koestert hij een fascinatie voor de dood. In Bram Coussement, bedrijfsleider van uitvaartplanner Sereni, vond hij de perfecte partner om zijn droomproject te realiseren. Een playlist evolueerde tot het klankenspektakel ONT roerd, een boeiende muziektheatervoorstelling die het taboe van de dood wil doorbreken. Een gesprek over samenwerken, nalatenschap, dood en leven alsof elke dag je laatste kan zijn.

Interiew Dirk Brossé en Bram Coussement

Wat hebben een componist en een bedrijfsleider van een uitvaartgroep met elkaar gemeen?
______________
Dirk Brossé: Ik maak al 40 jaar muziek. Mensen kennen me als componist en dirigent, maar ze weten niet dat ik kom uit een familie van begrafenisondernemers. Mijn vader was er een en mijn broer is in zijn voetsporen getreden. Dood, verlies en gemis was voor ons dagelijkse kost. Als jonge trompettist verzorgde ik samen met een organist uitvaartmuziek. Op zo’n moment sta je voor de keuze om rode rozen rood te kleuren en droevige nummers te spelen of daar helemaal tegenin te gaan door iets nieuws te brengen. Ik koos voor het laatste. De playlist met de titel ‘Funeral Music’ spookte door mijn hoofd. Het was een idee dat ik maar niet uitgevoerd kreeg.

Bram Coussement: Barbara Drieghe, een werknemer van Sereni en vriendin van Dirk, heeft ons aan elkaar voorgesteld. Om al onze medewerkers te bedanken wilden we een uniek event organiseren. Muziek kan een gevoel versterken of verzachten. Met Dirk had ik iets bijzonders op het oog. Door woorden aan muziek te koppelen zijn we overgegaan van een anekdotisch concert naar een pakkende voorstelling die een moeilijk onderwerp aansnijdt binnen een nieuwe context.

Hoe breng je mensen vrijwillig samen om na te denken over de dood? Het thema ligt gevoelig en voor velen is het een taboe.
______________
Dirk Brossé: Dat zou het niet mogen zijn, want de dood is inherent aan het leven. Vanaf het moment dat we geboren worden, beginnen we al een beetje te sterven. De dood maakt deel uit van het leven, en toch duwen we het weg. Met ONT roerd willen we het taboe doorbreken door het te plaatsen in een universele context, los van de religieuze, filosofische en romantische sfeer. Wat de omgang met de dood betreft, zijn we slecht bediend in vergelijking met andere culturen en gemeenschappen.

Bram Coussement: Het Westen kan niet omgaan met de dood. Bovendien bestaat er nauwelijks didactisch materiaal rond essentiële vragen. Het leven beleven we bewust te weinig en als het voorbij is, laten we het te snel los. De periode voor het sterven en wat er daarna komt, zijn minstens even waardevol. Maar daar schenkt niemand aandacht aan.

Dirk Brossé: De dood overvalt ons. Het maakt te weinig deel uit van het leven. Mijn achtergrond als zoon van een begrafenisondernemer heeft mijn levensmotto gevormd: ‘Leef elke dag alsof het je laatste is.’

Over de voorstelling ONT roerd: waaraan kunnen we ons verwachten?
______________
Dirk Brossé: Wat we zullen brengen, is geen theater. Het is ook geen concert. Muziektheater is de juiste term die de lading dekt. We gaan geen verhaaltje vertellen. Als het publiek na afloop zegt: “Ik kan de voorstelling niet omschrijven. Je moet er gewoon naartoe gaan”, dan zou dat voor mij het grootste compliment zijn.

Bram Coussement: Wat is het leven? Wat is het afscheid? Je maakt het mee en als je er niet aan deelneemt, heb je het niet beleefd.

Dirk Brossé: De muziekvoorstelling gaat over alle levende organismes, de kosmos, de grote en de kleine dingen, maar ook over menselijke emoties. Terwijl ik aan de piano zit, neemt Dirk Van Vaerenbergh het woord. Op een verrassende manier gaan we de zintuigen activeren én neutraliseren. Onhoorbare stiltes gaan we hoorbaar maken, ondraaglijke leegtes inhoud geven. Het publiek gaat toegang krijgen tot een klankenwereld, een auditief zwembad.

Bram Coussement: Emotie is in dat zwembad springen.

Dirk Brossé: We gaan ook niet-traditionele, alternatieve klankervaringen brengen. We gaan geen plezante of droevige stukjes opvoeren. Het publiek gaat iets beleven dat het nooit eerder heeft meegemaakt. Dat garandeer ik.

Welke boodschap wil je met ONT roerd meegeven?
______________
Dirk Brossé: We willen het publiek laten nadenken en inzichten meegeven in de grote cirkel die wij het leven noemen.

Bram Coussement: We gaan ontroeren en beroeren. De muziektheatervoorstelling is een mix van het harde en het zachte, het rauwe en het persoonlijke. We willen een nieuw perspectief meegeven dat je toelaat om het leven en de dood te relativeren.

Dirk Brossé: Op het einde van ONT roerd hopen we dat de toeschouwers de dood aanvaarden en bewuster omgaan met het leven.

Dirk, waarom koos je voor een samenwerking met acteur Dirk Van Vaerenbergh. Op welke manier vormen jullie een creatieve tandem?
______________
Dirk Brossé: Dirk is een Vlaams acteur die je kent van televisieprogramma’s, films en musicals. Maar hij is ook een belezen man met een grote literaire en culturele achtergrond. We zijn goede vrienden, echte soulmates. We hebben veel gepraat over de voorstelling. Wat we weten over de dood hebben we samengebracht: mijn kennis over 500 jaar etnische en Westerse muziekgeschiedenis en Dirks ervaring met de literatuur. Lees het boek Homo Sapiens van Yuval Noah Harari. Ook hij maakte iets nieuws door de kennis van verschillende bevolkingsgroepen samen te brengen.

Hoe sta je tegenover je eigen dood en de herinneringen die je zult nalaten?
______________
Dirk Brossé: We zijn organismes. We denken aan procreëren, omdat onze soort daarvan afhangt. Ikzelf heb geen kinderen en dat is een bewuste keuze. Maar allemaal denken we na over ons nalatenschap en de herinneringen die de mensen van ons zullen hebben na onze dood. Nu ik 60 ben geworden, ben ik daar bewuster mee bezig. Ik wil ervoor zorgen dat de dingen die ik maak een leven gaan leiden dat losstaat van mijn eigen bestaan.

Bram Coussement: Bewust leven is belangrijker dan stil te staan bij je eigen dood. Het is pas door te leven dat je iets kunt doorgeven aan je omgeving en aan de volgende generaties.

Dirk Brossé: Ook de aanwezigheid van de doden in ons eigen leven mogen we niet onderschatten. Zelfs wanneer je dood bent, kan je spirit verder leven. Neem de symfonieën van Beethoven of het Requiem van Mozart als voorbeeld. Hun spirit leeft verder in de muziek die ons blijft ontroeren.

Bram Coussement: Aan mijn individuele levensverhaal heb je niet veel. Maar met woorden, muziek en beelden kun je mensen universeel raken, omdat ze daar hun individuele emoties aan linken.

Bram, hoe relevant is het voor Sereni om dergelijke culturele projecten te ondersteunen? 
______________
Bram Coussement: De kennis van wat een begrafenisondernemer doet, is heel beperkt. Zo helpen ze niet alleen de levenden met afscheid nemen. Ze regelen ook de administratie, ze geven begeleiding en psychologische ondersteuning. Onze sector staat in de schaduw en leunt eigenlijk meer aan bij wat er in de zorg gebeurt. Over de culturele sector en de creativiteit circuleert er ook veel onwetendheid. Muziek, literatuur en beeldende kunst, ze brengen allemaal individuele emoties teweeg. Over de dood bestaan er vele dogma’s. ‘Het eerste jaar mag je nog rouwen, maar het tweede jaar moet dat gedaan zijn.’  ‘Een kind dat sterft is erger dan je ouders verliezen.’ Samenwerken met de culturele sector laat ons toe om te duiden dat er geen dogma’s zijn omtrent de dood. Vele interpretaties zijn mogelijk.

Naast de voorstelling met Dirk, werken we ook met kunstenares Ilse van Roy, die zich zal toeleggen op textiel. En Johan Tahon, die bijna altijd vertrekt vanuit een ervaring met de dood, verdriet en gemis. Binnenkort gaan we ook een kookboek uitgeven dat een ander licht zal werpen op deze thematiek.

Dirk, bestaat er een lied dat jouw boeiende leven mooi samenvat?
______________
Dirk Brossé: Jazeker, en daar moet ik niet lang over nadenken. Dat is ‘Laat me (Vivre)’ in de versie van Ramses Shaffy. Alles zit vervat in de volgende zinnen:

Laat me (vivre) laat me (vivre)
Laat me m’n eigen gang maar gaan.
Laat me (vivre) laat me (vivre)
Ik heb het altijd zo gedaan.

www.dirkbrosse.be