De Cocon: een intieme inspiratiewereld over uitvaart

by | jan 30, 2023 | Magazine #5 | 0 comments

Het vriendelijke gezicht van een oudere vrouw kijkt je aan. Haar schouders zijn naakt. Haar ogen warm en wijs. Het gezicht prijkt op Cocon, de reizende modulaire opstelling van Sereni om uitvaart bespreekbaar te maken. Jelke Stoop en haar team van ontwerpbureau Bailleul ontwierpen de Cocon met zorg en oog voor detail. “Schoolgaande jeugd, uitvaartbegeleiders, ouderen,… Iedereen kan geïnspireerd worden tijdens een wandeling doorheen de Cocon.”

Jelke Stoop heeft ruim twintig jaar ervaring als ontwerper, scenograaf en projectcoördinator. Sinds 2015 is ze partner en projectcoördinator bij ontwerpbureau Bailleul. Het bureau maakt interactieve opstellingen voor musea en bezoekerscentra, maar even goed ook prikkelende projecten in de open natuur. Gekend om haar menselijke aanpak en voorliefde voor ontroerende verhalen, was Jelke de geknipte persoon om voor Sereni een reizende tentoonstelling te maken.

“Sereni klopte bij ons aan met de vraag om een opstelling voor hen te ontwikkelen.” vertelt Jelke “Eéntje die mensen prikkelt, raakt en informeert over uitvaart. Over alle mogelijkheden die er zijn en hoe Sereni hen hierin kan begeleiden. Interessante uitdaging! Want hoe vertaal je al die elementen naar een ruimte van acht meter op acht? Hoe maak je mensen nieuwsgierig? Op welke manier geef je hen veel informatie mee, zonder hen te overladen? De ruimte moest sereen, rustig en aantrekkelijk zijn, en toch veel in zich dragen. Samen met ons team zijn we op zoek gegaan naar de perfecte uitwerking hiervoor.”

Het resultaat is indrukwekkend. Denk terug aan het vriendelijke gezicht van de oudere vrouw. Dit staat geprint op repen doek. Wanneer deze openwaaien, wandel je binnen in de Cocon van 64 vierkante meter. Een vierkant van acht meter op acht, waarin je van het ene warme plekje in het andere terechtkomt. Gedragen door een stevig frame, behangen met doeken, is de opstelling een geborgen ruimte waarin mensen kunnen rondwandelen, kijken en luisteren. Je hoort er mooie muziek, poëtische woorden en menselijke verhalen, terwijl je ogen glijden over de rustige kleuren en sterke menselijke beelden. In het midden van de opstelling staat een kleinere cocon met daarin zitpoefjes op een rond tapijt en een mysterieuze sokkel. Wanneer je je hand op de sokkel legt, verschijnt er een projectie. Enkel voor jou. Het is een interactieve, laagdrempelige manier om keuzes te maken over je eigen uitvaart. Wil jij graag een klassieke aanpak of mag het wat vrijer zijn? Wil je liever begraven of gecremeerd worden? Wat zal je laatste rustplaats zijn?… Maar ook wanneer je wil nadenken over de uitvaart van een geliefde, kan een wandeling doorheen de Cocon je inspireren. Zo kan je getuigenissen beluisteren van familieleden van een overledene, waarvan de uitvaart door Sereni verzorgd werd. Of verhalen van begrafenisondernemers en hun ervaring met uitvaart. Even zitten en bladeren door de vele ontROERD magazines. Of door een boek met heel concrete informatie rond uitvaartbegeleiding en hoe dit praktisch in zijn werk kan gaan.

“De Cocon is een beleving. Elk element is bewust gekozen met het oog op het gevoel van de mensen die er binnenwandelen.” legt Jelke uit “Het zit soms in schijnbare details. Welke woorden gebruik je? Welke kleuren? Welk materiaal? Zo moest de Cocon zowel stevig en sterk zijn, als intimiteit, geborgenheid en rust uitstralen. Door te werken met een metalen frame, krijg je dat sterke, stabiele gevoel. Maar mocht het daarbij blijven, dan had je een erg koele, lege opstelling. Daar wil je niet binnenwandelen om over iets persoonlijk als afscheid na te denken. Daarom kozen we ook voor doeken. Doeken worden ook vaak gebruikt in afscheidsrituelen, om de overledene te omzwachtelen. Ze geven een veilig, rustgevend gevoel. We hebben ervoor gekozen om de doeken bovenaan de opstelling te hangen, als een soort organisch plafond. Zo krijg je geen harde, gesloten indruk zoals bij een echt plafond, maar er gaapt ook leegte boven je hoofd. In de Cocon voel je je veilig.”

Het juiste gevoel opwekken is belangrijk in de opstelling, maar nog meer bij het afscheid van een geliefde. De persoonlijkheid en het leven van de overledene eer aandoen en vertalen in de keuze van de brief, de kist of urne, bloemen en inkleding,… Het is vaak geen eenvoudige opdracht voor de nabestaanden. Daarom wil Sereni mensen warm maken om na te denken over hun uitvaart en hun nabestaanden op die manier te ondersteunen. Maar ook kan Sereni zelf hulp bieden wanneer iemand overlijdt voor er de tijd was om de uitvaart te bespreken. Een passende, persoonlijke uitvaart kan troostend en zelfs deugddoend zijn. Een standpunt dat Jelke deelt “Vier jaar geleden verloor ik zelf mijn moeder. Haar uitvaart hebben we ook met veel zorg en oog voor detail georganiseerd. Het is zo waardevol wanneer je op die manier mooi afscheid kan nemen. Het was ook daarom fijn om te werken aan een opstelling waarin je mensen stimuleert om na te denken over dit ritueel: voor zichzelf, maar ook voor anderen. Het is zoals Bram Coussement, de CEO van Sereni, het mooi verwoordde. Hij spreekt over afscheid als een boek dat je kan meegeven, in plaats van een boek dat je dichtslaat. Dat is een veel zachter en mooier beeld. Die boodschap proberen we met de Cocon ook uit te dragen.”

Hoe zo’n persoonlijke uitvaart eruit kan zien, kom je te weten in de Cocon. Zo lees je bijvoorbeeld het verhaal van de familie van Olivier (25), die hem na een ernstig verkeersongeval plots moesten afgeven. Dat de begrafenisondernemer rust bood en inging op hun vragen, dat hielp en troostte. Dat de afscheidsviering persoonlijk werd, zorgde voor een waardig afscheid. Ja, die eenvoudige kist kon zwart geverfd worden. Ja, zijn lievelingsnummer ‘Lucky Star’ van Superfunk kon gedraaid worden. Ja, zijn camionette kon buiten geparkeerd worden zodat zijn aanwezigheid duidelijk voelbaar was. Maar ook andere verhalen komen aan bod. Zoals dat van kunstenares Ilse Van Roy, die sjaals breit met daarin verweven de belangrijke mijl-palen in het leven van de overledene. Een persoonlijk aandenken dat zowel tijdens de viering als daarna van betekenis kan zijn.
De Cocon zal voor het eerst te bezoeken zijn op de beurs funeral@work in februari. Daarna zal hij rondreizen en neerstrijken op diverse locaties: van uitvaartcentra, scholen tot jobbeurzen. “De opstel-ling is duurzaam en multi-inzetbaar”, legt Jelke uit. “Zowel Sereni als wijzelf vonden het belangrijk dat de opstelling een lang leven kon leiden. Daarom kozen we voor een mo-dulaire aanpak. Dat wil zeggen dat je de opstelling kan opbouwen zoals je wil. Het bestaat uit verschillende on-derdelen en hoekjes die je bijvoor-beeld kan ombouwen tot een lange gang. Je kan er ook voor kiezen om bepaalde onderdelen weg te laten of om net één onderdeel in de focus te plaatsen. Zo blijft het fris en kan je de ruimte opbouwen naargelang de plek en de mensen die je wil aanspreken.”

Wil je de Cocon bezoeken?
Blijf op de hoogte van diens locatie via barbara.drieghe@sereni.be
Funeral@work vindt plaats op
4 en 5 februari in de
Brabanthal – Haasrode (Leuven).

Tekst door Sofie Peeters Foto
© Inneke Gebruers
Beeld © Bailleul